Waarom ACT en buitenpsychologie elkaar echt versterken

ACT en buitenpsychologie: je kunt ACT prima binnen toepassen, maar buiten werkt het vaak sneller omdat je lichaam en je aandacht minder ruimte hebben om te vluchten in de analyse. De natuur nodigt je op een heel vanzelfsprekende manier uit tot vertragen, aanwezig zijn, bewust worden en bewegen. Jouw hoofd, dat graag analyseert, rationaliseert, voorspelt en optimaliseert gaat veel sneller in de relaxstand dan binnen.

Psychologische flexibiliteit en ACT

ACT (Acceptance and Commitment Therapy) draait om psychologische flexibiliteit:

• je leert opmerken wat er gebeurt,
• je leert ruimte maken voor wat je voelt,
• afstand nemen van gedachten die je belemmeren,
• en je kiest gedrag dat in lijn is met je waarden.

Die kernprocessen, acceptatie, defusie, zelf als context, contact met het hier en nu, waarden en toegewijd handelen, vormen samen een praktisch kompas voor een vrij en betekenisvol leven. In de natuur, waar je ACT en buitenpsychologie combineert werkt dit nog veel efficiënter!

Buitenpsychologie maakt dat kompas namelijk tastbaar. Je bent letterlijk in beweging, en wat er bij jou van binnen gebeurt wordt zichtbaar in je tempo, je adem en je blik, maar ook in hoe snel je het contact verliest, hoe strak je aan je plan vasthoudt, of hoe snel je je weer richt op presteren. En daar haakt ACT elegant en oordeelroos op in. Want ACT is niet gericht op steeds maar blijven verbeteren, maar ACT leert je dingen op te merken en te kiezen wat jij belangrijk vindt.

Wat er in de natuur zichtbaar wordt, kan binnen verborgen blijven

Volwassenen met kenmerken van hoogbegaafdheid hebben vaak een scherp intern navigatiesysteem. Je ziet verbanden, je voelt impliciete spanning, en je denkt vooruit terwijl anderen nog aan het ordenen zijn. Binnen in een gespreksruimte kan dat keurig binnen de lijntjes blijven, maar buiten komt de waarheid sneller boven tafel.

Je merkt bijvoorbeeld dat je versnelt zodra het gesprek spannend wordt, dat je aandacht versmalt zodra je in je hoofd schiet, dat je lijf aanspant zodra je iets voelt dat je liever even snel fixt, en dat stilte onrustig kan maken omdat je brein gewend is aan “aan” staan. Dit zijn geen kleine details, nee het zijn toegangspoorten naar vrijheid.

ACT en buitenpsychologie en de werkvorm Levenskompas

De natuur als oefenruimte voor de zes ACT-processen

ACT wordt vaak uitgelegd met metaforen, omdat je brein beelden beter onthoudt dan theorie. ACT en buitenpsychologie biedt een decor waar die metaforen niet alleen uitgelegd kunnen worden, maar ook beleefd. Hier zijn vier manieren hoe ik dat in de praktijk laat samenkomen.

1. Acceptatie als bereidheid oefenen

Buiten is het niet altijd comfortabel, zeker niet in de winderige herfstmaanden. En precies dat weer maakt het ACT kernproces acceptatie bruikbaar. Regen, wind, modder of een pad dat anders loopt dan ik verwachtte, kan mij laten zien hoe snel m’n systeem in de weerstand schiet. Acceptatie betekent dan niet dat ik buitenpsychologie altijd leuk moet vinden, maar vraagt dat ik bereid ben het ongemak mee te nemen terwijl ik toch voor buiten werken kies. Na afloop van een ACT en buitenpsychologie sessie denk ik vaak: “wat was het toch heerlijk om op zo’n natuurlijke manier mijn werk te doen”.

De oefening uit mijn eigen wetboek

Ik moet er wel bij vertellen dat ik dit drie jaar geleden nooit gezegd zou hebben. Omdat ik cliënten vaak een zetje uit hun comfortzone geef, dacht ik op een bepaald moment: wat is nu voor mij uit m’n comfortzone gaan? Welke persoonlijke wet heb ik in mijn wetboek staan? En zo gebeurde het dat ik me voornam om niet meer af te zeggen als het regende op mijn powerwalkavond. Als het nu toch een keer regent op woensdagavond dan denk ik: “hoe erg is het dat ik nat word? Eenmaal thuis droogt m’n jas wel weer en ik ga toch onder de douche”.

2. Defusie: gedachten zien als gedachten

Bij een wandeling langs het een beekje of water kunnen we een klassiek ACT-beeld letterlijk doen. Lopend langs een beekje leggen we een blad op het water. Ik nodig cliënten dan uit om hun gedachten een korte titel te geven en hen op te laten merken wat hun lichaam wil doen als het blad wegdrijft. Dit doen we niet om de gedachte kwijt te raken, maar om te ervaren dat je haar niet hoeft te gehoorzamen en dat je mag luisteren naar wat je lichaam je vertelt.

3 en 4. Zelf-als-context en in het hier en nu. Je bent groter dan je verhaal

Een uitzichtpunt, het open veld in de Arkemheenpolder of juist een bosrand helpt om perspectief echt fysiek te ervaren. Je kijkt naar wat er in je opkomt alsof je een landschap waarneemt: er is spanning, er is ambitie, er is twijfel, en jij bent degene die dit alles kan opmerken. En ik herken het.

In mijn boek Had ik dit maar eerder geweten over ACT & hoogbegaafdheid noem ik mindfulness verstillen. In de natuur, waar ik ook ben, verstil ik. Mijn zintuigen doen als vanzelf mee en krijgen buiten een extra dimensie. Mijn gedachten laat ik bewust de kant opgaan waarheen ze willen. Ik voel mijn voeten op de grond, de wind in mijn haren en voel me helemaal in het hier en nu.

Dit is mijn manier. In mijn boek vind je talloze werkvormen die helpen te verstillen. Want als je verstilt en je analyserende hoofd gaat uit, dan kom je bij de kern. En die ene stap richting verstilling is vaak precies wat je nodig hebt om weer te kiezen in plaats van te reageren.

Zonder zweverigheid verstillen

Hieronder vind je een paar oefeningen waarbij je je zintuigen activeert. Deze zijn fijn om aan het begin van een ACT en buitenpsychologiesessie te doen. Je lichaam kan dan landen en in het hier en nu komen.

• Zien: welke vormen en kleuren vallen je op, zonder er iets van te vinden?
• Horen: welke geluiden zijn dichtbij en welke ver weg?
• Ruiken: welke geur vang je op, al is het subtiel?
• Voelen: waar raakt de wind je huid, en waar voel je contact met de grond?

5 en 6. Waarden en toegewijd handelen

Het mooie aan waarden ontdekken in de natuur, vind ik dat je buiten je waarden heel concreet kan maken. Waarden zijn, niet alleen mooie woorden, maar waarden geven je richting. Als voorbeeld: ga een wandeling maken en kies één waarde die nu leidend is, benoem welke keuze daarbij hoort en maak de acties die je wil ondernemen klein genoeg om deze week te gaan doen. Dit soort ogenschijnlijk kleine acties zorgen voor betekenis. En dat is ook waar mijn boek op uitmondt. De ondertitel is: voor een vrij en betekenisvol leven.

ACT-metaforen die buiten als vanzelf gaan spreken

De natuur is een rijk decor voor ACT-metaforen, omdat je ze letterlijk kan aanwijzen en ervaren. Vier voorbeelden die vaak meteen aanspreken:

• Een boom als symbool voor stevigheid en worteling, juist wanneer je hoofd nog aan het analyseren is.
• Een tak of steen als metafoor voor mentale ballast, die je even kan oppakken en er een stukje mee lopen en daarna bewust weer kan neerleggen.
• Een kruispunt in het bos komt vaak precies op tijd zodat je een keuze mag maken en kan vertragen en gaan kiezen vanuit je waarden in plaats een antwoord willen forceren of fixen.
• Een beek of stroming als beeld voor je gedachten en gevoelens die voorbijgaan, terwijl jij blijft staan, verstilde en alleen maar waarneemt.

Oefenen in bereidheid, juist als het even tegenzit

Buiten werken betekent voor mij ook oefenen in bereidheid. Sessies gaan door als het weer tegenzit en als het pad niet vlak of juist modderig is is. Allerlei obstakels worden op een natuurlijke manier oefenmateriaal. Alles is bij de hand in de natuur. Hieronder vind je vier voorbeelden van het gedrag dat je kan trainen. Als je dit ervaart blijft het je bij en heb je niet het gevoel dat je een trucje doet:

• Je merkt weerstand op en je kiest toch, heel bewust een stap die je gaat zetten, in plaats van dat je wacht tot het “goed voelt”.
• Je ziet je neiging tot stevig doorlopen en je pas versnellen. Precies op dat moment kan je gaan oefenen met vertragen en laat die onrust maar bestaan, die mag er zijn.
• Herken je controle als automatische reflex op onzekerheid? Kies eens al lopend om je pad bewust en voelend te lopen, laat je leiden en kies zelf eens geen richting. Wie weet welke metafoor je tegenkomt en wat deze je wil duiden.
• Voel je wel eens oncomfortabele emoties en wil je die wegduwen? Ga de natuur in en geef je emoties de ruimte. Je hoeft nu even niet door te zetten of te fixen. Blijf aanwezig en voel wat dit moment je wil vertellen.

Wil je meer weten over ACT of hoe ik jou kan helpen om je leven meer betekenis te geven met ACT? Vraag dan een kennismakingsgesprek aan.

Een praktijkvoorbeeld van ACT en buitenpsychologie

Je zit in een MT-overleg en je voelt al snel waar het mis kan gaan. En dan gaat je hoofd in de volgende versnelling en je wilt de regie pakken, want je ziet de risico’s. Tegelijkertijd merk je dat lang niet iedereen zo ver is als jij en dat er nog veel ‘gepolderd’ moet worden. Je denkt terug aan de coaching die je volgde. Heerlijk in de natuur paste je ACT en buitenpsychologie toe en daar profiteer je nu nog steeds van.

Pauze met ACT en buitenpsychologie

In de middagpauze loop je even naar het park. Daar onderzoek je wat er werkelijk gebeurt: je merkt dat je lijf onder spanning staat zodra er een “onduidelijk mandaat” op tafel komt.

Je bent bekend met ACT en oefent met je favoriete defusie-oefening met de gedachte “ik moet dit nu oplossen”. Je hebt inmiddels ook helder wat je wil doen en je kiest ervoor om te handelen zoals het bij je waarden past. Dat kan bijvoorbeeld zijn dat je in het overleg één zin uitspreekt die richting geeft, bijvoorbeeld dat je graag meedenkt in de plannen die voorliggen en dat je een wezenlijke bijdrage wil leveren en niet toekijken tot het misgaat. Je wil ook dat jouw rol, de ruimte die je hebt en de deadlines vooraf helder zijn.

ACT en buitenpsychologie werkt

Natuurinterventies worden in de literatuur vaak gekoppeld aan stressreductie en welzijn, al hangt de grootte van effecten samen met context, dosis en onderzoekskwaliteit. Wat in mijn werk vaak het verschil maakt, is dat buiten werken geen extra moeite kost, maar het is een setting waar mensen hun systeem kunnen laten landen. De natuur is een plek waar we niet alleen over ACT praten of dat het een gedachte of theorie blijft, maar een ervaring wordt. En als je strategisch denkt, dan weet je dat echte verandering meestal niet komt door nog een inzicht, maar doordat je op het juiste moment een andere keuze maakt.

Persoonlijke ontwikkeling en de combinatie ACT en buitenpsychologie

Als je ACT en buitenpsychologie combineert, maak je van je persoonlijke ontwikkeling geen project dat af moet, maar een proces waar je kan waarnemen, voelen, kiezen en handelen. Je hoeft daarbij niet minder intens te worden, maar je kan wel leren om je intensiteit in dienst te zetten van wat jij belangrijk vindt, ook als het ongemakkelijk wordt. Dat is volwassen leiderschap, met beide voeten op de grond, dat is de combi: ACT en buitenpsychologie.

Wil je meer weten over Acceptance and Commitment Therapy (ACT)? Dan zijn er meerdere mogelijkheden. 1. lees mijn boek “Had ik dit maar eerder geweten over ACT & hoogbegaafdheid” of kijk voor coaching met ACT.

Wil je op de hoogte gehouden worden van nieuwe blogs? Nodig mij via deze link uit om te connecten op LinkedIn.