In blog 1 van deze serie, geschreven ter gelegenheid van de derde druk van mijn boek ‘Had ik dit maar eerder geweten over ACT & hoogbegaafdheid’ deel ik de inleiding met je.
Ook schrijf ik over verschuivende visies op psychologische concepten en theorieën over hoogbegaafdheid. Vervolgens geef ik een overzicht van Dąbrowski’s theorie van positieve desintegratie, het tijdkader waarin hij leefde en wat dat betekent voor de betrouwbaarheid van de gegevens. Tot slot deel ik waarom de stellingen en cijfers die op internet circuleren om een kritische blik vragen.
In het tweede blog, met de titel Wat ik miste in Dąbrowski’s theorie van positieve desintegratie, neem ik je mee in mijn eigen ervaring en deel ik het puzzelstuk dat voor mij lange tijd ontbrak in zijn theorie.
In dit blog neem ik je mee in pagina’s 37 tot en met 41 van mijn boek Had ik dit maar eerder geweten over ACT & hoogbegaafdheid, letterlijk geciteerd, omdat ik geen betere woorden heb dan de woorden die ik destijds schreef. Het gaat over een van de meest ingrijpende periodes in mijn leven, en over de drie factoren van persoonlijke ontwikkeling zoals Dąbrowski ze beschrijft.
Heb je blog 1 en 2 nog niet gelezen? Dan is het fijn om daar eerst mee te beginnen. Zo val je niet halverwege een verhaal in dat al een tijdje onderweg is.
In dit blog citeer ik letterlijk pagina’s 33 tot en met 37 van mijn boek Had ik dit maar eerder geweten over ACT & hoogbegaafdheid.
Dat ruimte maken zie ik terug in de periode nadat ik in 2015 besloot weg te gaan bij de zorgorganisatie waar ik werkte. Misschien herken je dat er op crisismomenten in je leven, hoe intens en diep ze ook kunnen voelen, ruimte ontstaat voor nieuwe ontwikkelingen en groei. Op die momenten is je ontwikkelpotentieel cruciaal voor hoe je deze periodes doorkomt.
Wellicht maak jij nu ook een emotionele crisis mee. Om jou erkenning en herkenning te geven deel ik een persoonlijke ervaring met je die, nu ik het opschrijf, weer het kippenvel van ongeloof dat dit kon gebeuren, op mijn armen doet komen.
Ik neem je mee in het proces dat ik in 2015 doormaakte nadat ik te horen kreeg dat ik binnen een week moest stoppen als locatiemanager van ‘mijn’ zorgcentrum en een beleidsfunctie moest gaan vervullen.
O, wat voelde ik me na die mededeling onmachtig en ellendig, mijn rechtvaardigheidsgevoel speelde op. Mijn emotionele overprikkelbaarheid kreeg het zwaar te verduren, ik kon niet stoppen met huilen, zo intens diep greep de oneerlijke manier waarop dit alles ging me aan.
In vier maanden tijd viel ik twintig kilo af. Mijn slapeloze nachten, het gepieker en het onveilige gevoel waren hier ook debet aan. Je ziet hier dat ik verviel in andere ontwikkelniveaus.
Waar ik voorheen goed kon reflecteren op mezelf en mijn gedrag bewust kon sturen, kwam ik nu in een emotionele rollercoaster waar ik niets meer van mezelf, anderen en de wereld snapte.
En toch zie ik achteraf dat deze periode van desintegratie mij wel aangezet heeft tot het maken van keuzes waarin ik gehoor gaf aan mijn diepste verlangen. Mijn sterke derde factor was een belangrijke aanjager hierin. Ik koos niet meer voor de dwang van het werken binnen de kaders van de gezondheidszorg, geen ‘gezeur’ die een miljoenenbegroting en alles wat daarbij komt kijken met zich meebrengt. Maar ik koos ervoor om werk te doen waar ik mensen blij mee maakte. Ik begon een eigen onderneming als kleur-, stijl- en imagoconsultant
Een van mijn zussen zei in die voor mij zo moeilijke periode: ‘Larinda, wat is er met je aan de hand, ik ken je zo niet.’ Ik was in een maand tijd veranderd van een veerkrachtige vrouw in een neergeslagen persoon die niet meer kon stoppen met piekeren en ik was zo dood-en doodmoe dat ik alleen maar op de bank kon zitten. De woonkamer stofzuigen lukte me niet, dat was veel te zwaar.
Mensen herkenden mijn gedrag niet en drongen erop aan om naar de huisarts te gaan. Dat wilde ik pertinent niet, want als verpleegkundige wist ik dat ik, met mijn klachten, voor een spoedopname in de ggz in aanmerking zou komen. Tot het moment dat mijn omgeving mij dringend op het hart drukte: ‘Als dit zo doorgaat draai je door, je hebt hulp nodig.’
Dat was voor mij het laatste zetje om een afspraak bij de huisarts te maken. Het boek wordt te uitgebreid als ik nu ga vertellen waarom ik niet naar de reguliere ggz wilde, hoe dit proces van desintegratie verder verliep en wat ik daarin leerde. Je leest dit in het addendum met de theoretische achtergrond.
Maar na die periode van desintegratie kwam er ruimte om vanuit mijn diepste waarden te gaan handelen. Ik ervaar dat het leven vanuit mijn emoties, verlangens en mijn waarden mij enorm motiveert in wat ik doe en dat het leven voor mij van een grotere betekenis is dan ik ooit had kunnen denken.
Ik voel een vreugde en energie die de dagelijkse beleving overstijgt. En ik ontmoet nu mensen echt van hart tot hart als ze mij vragen mee te denken en mee te leven in hun soms jarenlange eenzaamheid van onbegrip. Ik besefte kortgeleden dat ik hierdoor veel meer impact heb dan de eerste vijftig jaar van mijn leven. Toen ik een paar jaar geleden een hulpverlener, die in het Oekraïense oorlogsgebied werkt, begeleidde bij existentiële vraagstukken, sloot hij het gesprek af met de vraag: ‘Weet je wel dat jij, doordat je mij helpt ook impact hebt op het leven van de mensen in Oekraïne?’
Zo had ik het nog nooit bekeken. Het is een enorm compliment en grote blijk van waardering die mij dankbaar maakt voor wie ik ben en de talenten die ik kreeg.
Volgens Dąbrowski bestaat het concept van ontwikkelpotentieel uit drie, elkaar beïnvloedende factoren waarin mensen zich kunnen ontwikkelen.
De drie factoren zijn:
Hierna leg ik de theorie en de factoren achter het ontwikkelpotentieel uit en geef ik praktijkvoorbeelden.
Als eerste factor in iemands persoonlijkheidsontwikkeling erkende Dąbrowski de sterke invloed van erfelijkheid (nature). Dit zien we terug in lichaamsbouw en een fysiek neurologisch systeem dat zeer prikkelgevoelig is en zich uit in temperament, uitzonderlijke vermogens, talent en vaardigheden. Hij beschrijft dit systeem in ‘overexcitabilities’ die het talent voeden en stimuleren of juist in de weg staan.
Om het gedrag van mensen met kenmerken van hoogbegaafdheid recht te doen en hen te helpen te accepteren wie ze van nature zijn geef ik veel aandacht aan de vijf overexcitabilities (overprikkelbaarheden) en intensiteit zoals Dąbrowski deze beschrijft.
De vijf overprikkelbaarheden zijn:
Intensiteit is een bijna universeel kenmerk van mensen met kenmerken van hoogbegaafdheid. Zij leven nu eenmaal idealistischer, intensiever en sensitiever dan anderen en er wordt niet altijd begrepen waar dat vandaan komt. Die intensiteit kan ertoe leiden dat ze in conflicten terechtkomen en juist in dat proces staat persoonlijkheidsontwikkeling centraal.
Iemand zei eens: ‘Bij alles wat ik doe word ik als té ervaren: té intens, té dramatisch, té creatief, té gevoelig, té nieuwsgierig, té autonoom (wat vaak als eigenwijs wordt bestempeld).
Andere aspecten van intensiteit zoals concentratie en doorzettingsvermogen zijn ook al vroeg in het leven zichtbaar. In het boek Misdiagnose en dubbeldiagnose bij hoogbegaafdheid las ik dat toonaangevende mensen uit het hoogbegaafdheidsonderwijs hebben vastgesteld dat kinderen en volwassenen met een hoge intelligentie vermoedelijk vanaf de geboorte intens reageren op alledaagse situaties.
Kinderen worden geboren met een enthousiasme om allerlei prikkels te ontdekken. Na een paar weken kijken ze al naar lichten en gezichten. De omgeving en het gezin waarin zij opgroeien is cruciaal in de ontwikkeling van overprikkelbaarheden. Want door het intens uitleven van je passie en sterke reacties vanuit je gevoelsleven kun je veel meer bereiken dan je normaal zou verwachten.
Maar wanneer je ouders en opvoeders onvoldoende invulling kunnen geven aan de behoeften van de verschillende overprikkelbaarheden, sneeuwen je creativiteit en innoverend vermogen onder en kun je niet gaan excelleren. Hierdoor kunnen sociale of emotionele problemen of existentiële vraagstukken ontstaan.
De tweeënvijftigjarige Marius groeide op in het Brabantse land. Zijn vader was boer en het motto bij hem thuis was: ‘Doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg.’ Hij werd emotioneel verwaarloosd want er was geen aandacht voor zijn intensiteit. Zijn zusje werd als een prinsesje behandeld, maar hij moest al jong op het land meewerken.
Meisjes waren in hun gezin meer in beeld dan jongens en Marius werd altijd als té ervaren. Hij deed té gek, té overdreven en té druk. Vragen stellen en discussiëren was niet mogelijk. Zo leerde Marius niet om van hart tot hart contact met anderen te maken. Nog steeds is hij alleenstaand. En als hij zijn familie op verjaardagen ontmoet voelt hij zich een alien.
Kortgeleden zei zijn jongste zus zelfs tegen hem dat hij maar eens moest leren om met gewone mensen om te gaan. Marius voelde zich nog meer onbegrepen. Inmiddels is hij er wel achter dat je het verleden niet kunt veranderen, maar er wel op een andere manier naar kunt kijken. En toch voelt hij zich nog steeds een vreemde eend in de familiebijt. En dat voelt enorm alleen.
Voordat ik factor twee bespreek ga ik dieper in op de overprikkelbaarheden. Dit lees je in blog 4.
Wil je meer lezen over intensiteit en emotionele behoeften? Lees dan dit blog: ‘emotionele intensiteit, kan het niet een beetje minder’.
In de volgende blog, deel vier, neem ik je mee in de overprikkelbaarheden uit Dąbrowski’s theorie van positieve desintegratie.
Overweeg je om mijn boek te kopen? Dan wil ik je ook wijzen op het addendum. Na het schrijven van het boek had ik nog veel pagina’s vol kennis, ervaring en praktijkvoorbeelden over. Te veel om voor mezelf te houden.
De uitgever gaf aan dat het boek te complex en omvangrijk zou worden als ik deze theorie er volledig in zou opnemen, dus besloten we samen om er een addendum van te maken: een exclusieve PDF die via de website te koop is.
En er is meer! In een apart e-book heb ik 45 extra werkvormen opgenomen die je direct in de praktijk kan brengen. Ook dit e-book bestel je via de website.
Ben je benieuwd wat anderen over Had ik dit maar eerder geweten over ACT & hoogbegaafdheid zeggen? Hier vind je een aantal recensies.
Wil je blijvend geïnspireerd worden door mij? Maak dan een connectie met me op LinkedIn.
Volgens Dąbrowski bestaat ontwikkelpotentieel uit drie elkaar beïnvloedende factoren: erfelijkheid (nature), inclusief de overprikkelbaarheden, de omgeving (nurture) waarin iemand opgroeit, en de eigen wil om te groeien. Samen bepalen deze factoren hoe iemand zich persoonlijk ontwikkelt.
Dąbrowski beschrijft vijf overprikkelbaarheden die kenmerkend zijn voor mensen met hoogbegaafdheid: intellectuele, verbeeldende, psychomotorische, zintuiglijke en emotionele overprikkelbaarheid. Ze voeden en stimuleren talent, maar kunnen ook in de weg staan wanneer de omgeving er onvoldoende op inspeelt.
Positieve desintegratie is het proces waarbij een emotionele of persoonlijke crisis juist ruimte maakt voor diepere groei en ontwikkeling. Wat van buitenaf uitziet als instorten, is van binnenuit een beweging naar een leven dat meer in lijn is met de eigen waarden en het diepste verlangen.
Mensen met hoogbegaafdheid leven van nature intensiever, idealistischer en gevoeliger dan anderen. Die intensiteit wordt door de omgeving regelmatig ervaren als overdreven of ongepast, wat leidt tot een gevoel van onbegrip en eenzaamheid, ook binnen de eigen familie of werkomgeving.
Wil je hoogbegaafdheid als verrijking zien? Investeer in coaching. Hoe?
Als je je wilt verdiepen in de zelfbeeld- en persoonlijkheidsontwikkeling van mensen met kenmerken van hoogbegaafdheid, zelf betekenis wilt geven aan je leven of als je hulpverlener bent en je cliënten meer wilt leren over hoogbegaafdheid, dan is dit boek een waardevol instrument.