Je professionele identiteit omvat wie je bent in je werk en waarop je jouw handelen baseert. Een recente literatuurstudie benoemt mentorschap expliciet als manier om professionele identiteitsontwikkeling te begeleiden. Mentorschap kan je helpen onderzoeken hoe werkervaringen je overtuigingen raken en welke keuzes daarbij passen.
Praktijkvoorbeeld
Je herkent het volgende misschien: je rijdt na een vergadering naar huis en je vraagt je af hoe lang je deze rol nog wilt vervullen. Dit is precies het moment dat raakt aan wat Goh en collega’s (2026) beschrijven in hun recente systematische verkennende literatuurstudie en een integratieve theorie over professionele identiteitsvorming: werkervaringen kunnen je overtuigingen over wie je als professional wilt zijn opnieuw ter discussie stellen. Dit klinkt wellicht abstract, hieronder werk ik uit wat ermee bedoeld wordt.
Tijdens je woon-werkreis reflecteer je vaak op de dag. Je herinnert je dat je je al had uitgesproken over de gevolgen van een besluit. Maar je collega’s hoorden je motivatie aan en gingen gewoon verder met de agenda. Dit voelt achteraf niet oké voor jou, je voelt je niet serieus genomen en onderweg naar huis bedenk je hoe je jouw bezwaar duidelijker had kunnen maken. Bij het stoplicht merk je hoe stevig je handen het stuur vasthouden, je voelt je gespannen. Natuurlijk begrijp je hun belangen en tegelijkertijd vraag je je steeds vaker af hoeveel tijd je wilt besteden aan het verdedigen van iets wat voor jou van wezenlijk belang is.
Eenmaal thuis aangekomen vraagt iemand hoe je dag was en terwijl je antwoord geeft, hoor je hoeveel energie je opnieuw aan het reflecteren op die vergadering besteedt. Je kijkt naar de gedekte tafel en wil eigenlijk niet meer met je werk bezig zijn maar met datgene dat er nog meer toe doet: je wilt met je aandacht thuis te zijn.

Fotocredits: Shvetsa – Pexels
Wanneer je professionele identiteit begint te knagen
Als je op je loopbaan terugkijkt zie je dat je veel hebt opgebouwd. Je merkt dat mensen op jouw oordeel vertrouwen en jou erbij vragen als besluiten ingewikkeld worden. In de praktijk hoor ik dit vaak terug van bestuurders en strategisch adviseurs met kenmerken van hoogbegaafdheid. Zij zien vaak snel hoe keuzes op strategisch niveau doorwerken. Zij voelen de verantwoordelijkheid voor risico’s en zien de gevolgen die anderen nog nauwelijks ter tafel brengen.
Die betrokkenheid kan voldoening geven, maar tegelijk kan er iets verschuiven want ondanks dat je waardering krijgt voor je bijdrage, vraag jij je afof je op deze manier verder wilt. Regelmatig is het antwoord nee, zo wil ik niet verder.
Dit raakt aan je professionele identiteit: wie je in je werk bent en wat je als goed handelen beschouwt. Goh en collega’s (2026) brachten 43 theorieën uit 46 publicaties samen onder de titel: Professional socialization as a complex adaptive process: a systematic scoping review and integrative theory of professional identity formation.
Ze beschrijven hoe professionele identiteit zich ontwikkelt doordat je werkervaringen verbindt met bestaande overtuigingen. De verwachtingen van je beroepsgroep, je collega’s én de ruimte binnen je organisatie beïnvloeden dat proces.
Wat je overtuigingen je wijsmaken
Stel dat je als zelfstandig adviseur op zondagavond een rapport opent. Tijdens het overleg over de rapportage heb je toegezegd een analyse toe te voegen want jij zag wat erin ontbrak en wilde een onzorgvuldig besluit voorkomen. En dan hoor je vanuit de woonkamer gelach, je gezinsleden hebben het gezellig, maar jij blijft op je werkkamer zitten om de analyse nog even in elkaar te zetten…… Diep van binnen voel je: is dit wat ik écht wil?
De volgende dag….
Wanneer een collega later vraagt waarom jij die extra analyse moest maken, wil je eigenlijk eerlijk antwoorden dat het écht nodig was. Maar dan aarzel je. Je herkent een overtuiging die al jaren met je meereist: als ik zie wat er moet gebeuren, ben ik ervoor verantwoordelijk. Je voelt ook hoever die overtuiging je heeft gebracht, en hoeveel tijd je eraan hebt besteedt. Daar zit een discrepantie. En juist dit soort ervaringen beschrijven de onderzoekers als momenten die aanleiding kunnen geven om overtuigingen opnieuw te gaan onderzoeken. Want wat voorheen als vanzelfsprekend voelde, kan in een andere levensfase om een nieuwe afweging vragen.
De verbinding met Dabrowski’s theorie van positieve desintegratie
Wanneer je merkt dat je professionele rol schuurt met wat je belangrijk vindt, kan dat raken aan de ontwikkeling die Dąbrowski (Dąbrowski, 1964) beschrijft: je gaat bewuster onderzoeken welke waarden je zelf wilt volgen en hoe je daarnaar wilt handelen.
Het onderzoek van Goh en collega’s sluit daarbij aan met aandacht voor de manier waarop werkervaringen bestaande overtuigingen kunnen uitdagen en je professionele identiteit kunnen veranderen. De auteurs onderzoeken Dąbrowski’s theorie niet, maar de verbinding ligt hier in de ruimte die beide perspectieven bieden om innerlijke spanning te onderzoeken als mogelijke aanleiding voor persoonlijke ontwikkeling. Hier lees je meer over Dabrowski’s theorie van positieve desintegratie.
Hoe helpt mentorschap bij professionele identiteitsontwikkeling?
Het artikel beschrijft mentorschap expliciet als manier om professionele identiteitsontwikkeling te begeleiden. Naast supervisoren en opleiders kunnen mentoren helpen onderzoeken waar een ervaring spanning oproept en hoe persoonlijke overtuigingen zich verhouden tot professionele verwachtingen.
Dat sluit aan bij mijn visie op strategisch mentorschap voor ervaren volwassenen met kenmerken van hoogbegaafdheid. Een concrete werksituatie kan het begin zijn van een gesprek over de manier waarop je jouw deskundigheid wilt inzetten.
In mentorgesprekken onderzoeken we waarom je instemde, bleef aandringen of opnieuw verantwoordelijkheid naar je toe trok. Vervolgens geef je datgene wat je hierover ontdekt -het inzicht- een plaats in je werk. Je maakt een andere afspraak of spreekt een afweging eerder uit. In een volgend gesprek onderzoeken we wat je van die ervaring heb geleerd en hoe jouw voorgenomen interventie uitwerkte. Zo krijgt de ontwikkeling van je professionele zelf betekenis in je dagelijkse handelen.
Het onderzoek biedt hiervoor een theoretisch aanknopingspunt. Het toetst geen specifieke mentormethode of begeleidingsduur en hoogbegaafdheid is niet afzonderlijk onderzocht.
Doe je voordeel met deze kennis en als je merkt dat jouw rol vragen oproept over de bijdrage die je wilt leveren, dan ben je welkom om contact op te nemen en te verkennen of strategisch mentorschap bij je ontwikkelvraag past.