Wanneer ben je hoogbegaafd? 10 echte kenmerken van hoogbegaafdheid

Delphi-model kenmerken hoogbegaafdheid giftedness hoogbegaafdexpert

Je bent hoogbegaafd wanneer een hoge intelligentie samengaat met een kenmerkende manier van zijn, voelen en doen. Volgens het Delphi-model Hoogbegaafdheid ben je dan een snelle en slimme denker die complexe zaken aankan, autonoom, nieuwsgierig en gedreven, sensitief en emotioneel, intens levend en met plezier in creëren (Kooijman-van Thiel, 2008).

Wanneer ben je hoogbegaafd?

Domein Kenmerk Wat je daarvan merkt
Denken Snelle en slimme denker die complexe zaken aankan Je ziet snel patronen, legt diepe verbanden en denkt op meerdere sporen tegelijk.
Zijn Autonoom Je trekt je eigen conclusies en volgt je eigen afweging.
Willen Nieuwsgierig en gedreven Je wilt begrijpen, doorgronden en verder komen.
Voelen Sensitief en emotioneel Je neemt fijn waar en je emoties zijn genuanceerd en rijk geschakeerd.
Beleven Intens levend Je beleeft het leven met volle overgave, in denken, voelen en doen.
Doen Plezier in creëren Je haalt voldoening uit het scheppen van iets nieuws.

In de tabel zie je zes domeinen die het Delphi-model Hoogbegaafdheid onderscheidt. Want: Wat zijn nu precies de kenmerken van hoogbegaafdheid? Is hoogbegaafdheid alleen een IQ van 130+ of is het meer? Dit blog geeft antwoord op veel vragen over hoogbegaafdheid.

Wat zijn de kenmerken van hoogbegaafdheid

Het antwoord op de vraag: ‘wat zijn kenmerken van hoogbegaafdheid?’ is niet eenvoudig te geven.

Bij identificatie van hoogbegaafdheid is het belangrijk om contextueel en integraal te werk te gaan. Ik gebruik daar wetenschappelijk onderbouwde modellen voor. Een mooi model dat de samenhang van hoogbegaafde persoonskenmerken weergeeft is het Delphi-model Hoogbegaafdheid. Dit model ziet de hoogbegaafde als meer dan een IQ-cijfer én in zijn totale persoonlijkheid in samenhang met zijn omgeving.

Niet alleen het innerlijk als statisch gegeven wordt beschreven, maar ook de wisselwerking en het samenspel tussen de hoogbegaafde en de samenleving worden in het Delphi-model Hoogbegaafdheid naast elkaar geplaatst. In dit blog neem ik je mee in dit model. Na het lezen van dit blog heb je meer antwoorden op de vraag: ‘wat zijn de kenmerken van hoogbegaafdheid?’.

Existentieel model rond de kenmerken van hoogbegaafdheid

Het Delphi-model Hoogbegaafdheid is een existentieel model. Existentieel betekent zingevend, verband houdend met het menselijk bestaan. Het is geen persoonlijkheidstheorie die over existentiële onderwerpen spreekt zoals Dabrowski’s theorie van positieve desintegratie.

Definitie van hoogbegaafdheid volgens het Delphi-model Hoogbegaafdheid

Om antwoord te kunnen geven op de vraag: ‘wat zijn de kenmerken van hoogbegaafdheid?’, formuleerden experts in hoogbegaafdheid onderstaande -knap gevonden- omschrijving van hoogbegaafdheid.

Een hoogbegaafde is een snelle en slimme denker, die complexe zaken aankan. Autonoom, nieuwsgierig en gedreven van aard. Een sensitief en emotioneel mens. Intens levend. Hij of zij schept plezier in creëren. 

Delphi-model kenmerken van hoogbegaafdheid hoogbegaafdexpert
Delphi-model Hoogbegaafdheid

Antwoord op de vraag: ‘wat zijn de kenmerken van hoogbegaafdheid?

Om gestructureerd antwoord te geven op de vraag wat de kenmerken van hoogbegaafdheid zijn, groepeer ik het antwoord in drie delen. Als kenmerken noem ik vervolgens:

  • innerlijke kenmerken,
  • de wisselwerking met de buitenwereld en
  • de kenmerken van het samenspel van alle facetten die met hoogbegaafdheid samenhangen.

Innerlijke kenmerken van hoogbegaafdheid

Zijn: autonoom

‘Zijn’ wordt het beste gekarakteriseerd met autonoom, denken (hoog intelligent) en voelen (rijkgeschakeerd). Deze drie kenmerken staan aan de linkerkant in het model. Hoogbegaafden kunnen niet anders dan hun eigen conclusies trekken. Daarom blijven ze bij hun eigen afweging, tot zich iets aandient dat, in hun ogen, daadwerkelijk beter is.

Denken: hoogintelligent

Hoogbegaafden bezitten metacognitie, zij denken meer dan gemiddeld analytisch, denken in matrixen en op veel sporen en niveaus tegelijkertijd. Ook doorzien zij snel patronen en hebben een groot associatievermogen waardoor zij snel en diepgaand verbanden zien. De gedachtenstroom is daarentegen afwisselend divergerend en convergerend. 

Wat een intelligentietest meet

Hoogintelligent noemen we in de volksmond intelligent, slim, schrander en pienter. Dit is wat een intelligentietest meet. Een intelligentietest meet echter geen verschillende dimensies en ook geen relevante niet- cognitieve kenmerken. Via deze link lees je meer over het maken van intelligentietesten.

Zoals eerder beschreven, wordt gedrag niet alleen bepaald door het IQ cijfer. Er zijn immers meer invloedsfactoren op het gedrag van mensen. Ik noem er enkele.

  • Talenten en drijfveren van een persoon.
  • Competenties en capaciteiten van een persoon.
  • Omgeving waar een persoon zich in bevindt. 

De TMA talentenanalyse is een wetenschappelijk onderbouwd instrument dat het spectrum van verschillende dimensies meet. Met een capaciteitenonderzoek meten we ook cognitieve capaciteiten. De cognitieve capaciteitentest is geen IQ test. Via deze link vind je een voorbeeldrapportage.

Voelen: rijkgeschakeerd

Rijkgeschakeerd is het best passende woord voor de emotionele binnenwereld van mensen met kenmerken van hoogbegaafdheid. Er woelen zeer veel emoties rond in brein en lichaam. Soms zoveel dat zij zich ervoor af moeten sluiten om, net zoals bij het denken, niet door te draaien. De emoties zijn heel genuanceerd en kleurrijk. Ze zijn ook onderling sterk verweven.

In het Delphi-model Hoogbegaafdheid staan deze persoonskenmerken van hoogbegaafdheid aan de linkerkant. Er is een wisselwerking tussen het hoogintelligente denken en het rijkgeschakeerde gevoelsleven en de autonomie heeft daar ook invloed op.

Kenmerken van de wisselwerking met de buitenwereld

Drie existentiële kenmerken die met de buitenwereld, de samenleving en andere mensen te maken hebben zijn in het rechterdeel van het Delphi-model Hoogbegaafdheid weergegeven. Het gaat hier over het willen, doen en waarnemen. 

Willen: gedreven, nieuwsgierig

Dit existentiële persoonskenmerk vertegenwoordigt het eerste deel van de beweging naar buiten. Hoogbegaafde mensen willen meestal heel veel. Ze willen van alles. En het liefst meteen, en het liefst telkens weer iets nieuws. 

Hoogbegaafden zijn leergierig, willen ontdekken, maar natuurlijk wel op hun eigen manier, ze zijn autonoom. Ze bijten zich vast in iets, gaan door en gaan vaak heel ver door. Ook zijn ze zijn vaak erg gedreven en bijzonder nieuwsgierig. Hoogbegaafden raken gemakkelijk in een flow. Herken je dit?

Doen: scheppingsgericht

Verbonden aan het willen is het doen. Deel twee van de beweging naar buiten. Mensen met kenmerken van hoogbegaafdheid zijn altijd en met veel plezier bezig met het maken, creëren van iets. Dat kan een model zijn, een puzzel, een schilderij, een proces, een techniek, een methode, een uitvinding, een verbetering, een spel, een product en soms iets waar ze beroemd mee worden.  

Zelfs al lijken ze niets te doen, dan nog is het brein aan het scheppen: denkwerelden, structuren, verhalen, beelden. Scheppingsgericht noemen we dat. Het is een wat onbekend woord, maar het dekt wel het beste de lading.

Het doen is niet persé een voorwaarde voor hoogbegaafdheid. Niet alle prestaties, producten en wat dies meer zij, komen volledig uit de hoogbegaafde zelf en landen volledig in de samenleving. De juiste omstandigheden zorgen voor de meeste ruimte voor het doen, het creëren, de scheppingsgerichtheid.

Hoogsensitief

Hoogsensitiviteit maakt een beweging naar binnen, het waarnemen. Wetenschappers ontdekten dat het neurologisch systeem, het zenuwstelsel van mensen met kenmerken van hoogbegaafdheid verschilt met dat van gemiddeld begaafde mensen. Niet zozeer fundamenteel, maar in het bijzonder gradueel. Hoogbegaafde mensen hebben meer en dunnere zenuwuiteinden en meer en actievere synapsen. 

Bovendien hebben hoogbegaafden een brein dat op meer plaatsen tegelijk actief kan zijn. Met dit beeld in het achterhoofd kan je het brein van hoogbegaafde mensen bekijken en zien we dat het waarnemen gekenmerkt wordt door scherpte en genuanceerdheid. 

Alle zintuigen van hoogbegaafden staan namelijk altijd op scherp. Alles komt tegelijkertijd, in volle nuance, heel precies en met de volle lading binnen. Hoogsensitief noemen we dat. Er is echter wel differentiatie in hoogsensitiviteit op verschillende gebieden.

Hoogsensitief is niet één op één op hoogbegaafdheid te leggen

Ik wil daarom wel een aantekening maken. Het is niet zo dat iedereen die hoogsensitief is, ook hoogbegaafd is. Er zijn specifieke facetten die hoogbegaafden kenschetsen, die hoogsensitieve mensen daarentegen niet in zich hebben.

Neem a.u.b. contact met mij op als je hier voor jezelf duidelijkheid over wilt hebben. Ik vertel je er graag meer over.

kenmerken van hoogbegaafdheid

Kenmerken van het samenspel in het Delphi-model Hoogbegaafdheid

Bovendien bepalen de aard van het samenspel tussen alle existentiële facetten de overige kenmerken. 

Snel

Hoogbegaafden zijn snel, zelfs héél snel; in nagenoeg alle facetten van hun existentie. Dit zou goed kunnen samenhangen met de biologische gesteldheid van het neurologisch systeem, en in het bijzonder, de hoogsensitiviteit. 

Prikkels komen snel binnen en de emotionele wereld daaromheen is gauw geschapen. Het denken is als een supersnelle processor. De voorstelling van het product is snel in beeld en daarom willen de hoogbegaafden snel, zeer snel weer verder.

Creatief

Mensen met kenmerken van hoogbegaafdheid zijn vaak vindingrijk en origineel. Ook bedenken zij ongewone oplossingen, leggen ongewone verbanden en vinden dat ook nog eens een erg leuke bezigheid. Het geeft hen iets sprankelends, levendigs en speels. Dat creatieve zien we vooral ten aanzien van het denken, willen en doen.

Complex

Een hoogbegaafde zit daarnaast complex in elkaar. Hij functioneert complex of sympathieker uitgedrukt: veelzijdig en kan een grote complexiteit aan. Een hoogbegaafde is allesbehalve eenvoudig. Een hoogbegaafde kan echter wel bescheiden zijn, maar eenvoudig in de term van simpel is hij dat zeker niet. Complex slaat op alle kenmerken, behalve op het zijn, op de autonomie.

Intens

Je kunt zeggen dat bij alle hoogbegaafden alle knoppen op tien staan en uitzetten lastig is. Alles aan hen is intens en van een grote heftigheid. Het intense heeft vooral betrekking op het voelen, denken en willen. 

Zet overal maar zeer, erg, té of uitzonderlijk voor en je begrijpt wat er bedoeld wordt.

Dit is het antwoord op de vraag: ‘wat zijn de kenmerken van hoogbegaafdheid’

Een hoogbegaafde is een snelle en slimme denker, die complexe zaken aankan. Autonoom, nieuwsgierig en gedreven van aard. Een sensitief en emotioneel mens. Intens levend. Hij of zij schept plezier in creëren.

Wil je antwoord op de vraag: wanneer ben ik hoogbegaafd?

Weet dan dat, zoals ik schreef, een intelligentietest alleen het cijfer van je intelligentiequotiënt meet. Het meet immers niet meer en niet minder. hoogbegaafdheid gaat ook over intensiteit en prikkelgevoeligheden.
Hierover lees je in het blog: Dabrowski’s theorie van positieve desintegratie uitgelegd.

Wil je veelgehoorde uitspraken over hoogbegaafdheid lezen en ontdekken of jij je erin herkent?

En nu jij! Wat betekent het antwoord op de vraag: ‘wat betekenen de kenmerken van hoogbegaafdheid’ voor jou?

Het feit dat je tot hiertoe hebt gelezen is een teken dat je geïnteresseerd bent in kenmerken van hoogbegaafdheid. Dat is mooi en werkt positief mee aan jouw persoonlijke ontwikkeling. Hier vind je veel video’s over hoogbegaafdheid zodat je nog meer herkenning en verdieping over hoogbegaafdheid kan opdoen.

Ik heb een vraag aan je: ‘wil je nu eens écht weten waar jouw talenten liggen en hoe de kenmerken van hoogbegaafdheid zich bij jou manifesteren en hoe je jouw groeipotentieel kan benutten?’ Investeer dan in jezelf. Bekijk de pagina coaching en ontwikkeling.

Ik gun jou ook dat je meer zelfvertrouwen, plezier en ontspanning ervaart en dat je succesvoller gaat worden in alles wat je doet.

Ik zeg altijd: praat over je gevoelens, gedachten en vermoedens over hoogbegaafdheid met iemand met wie je de verbinding voelt en die ervoor geleerd heeft om mensen met kenmerken van hoogbegaafdheid te begeleiden. Want het is van belang om hoogbegaafdheid deskundig te onderzoeken door het contextueel en integraal te identificeren. Je hebt daarvoor iemand nodig die de reikwijdte en diversiteit van hoogbegaafdheid aanvoelt en aankan en zelf geen issues heeft. In dit blog lees je hoe je een goede hoogbegaafdheidcoach selecteert.

Heb je al veel aan persoonlijke ontwikkeling gedaan en ken je jezelf al goed? Dan is het waardevol om met mij door te praten zodat je meer duidelijkheid krijgt over de vraag: ‘hoe kan ik de kenmerken van hoogbegaafdheid optimaal laten floreren?’

Stuur me een mail over waar je nu staat en waar je naartoe wilt. Ik werk graag vanuit Dąbrowski’s theorie van positieve desintegratie. Hier lees je meer over deze persoonlijkheidsontwikkeltheorie waar hoogbegaafdheid veel herkenning en groeipotentieel in herkennen.

Kennismaken?

Ik lees je bericht met aandacht en kijk of een gratis online kennismakingsgesprek past bij jou en je vraag, zodat we kunnen ontdekken wat samenwerken je kan brengen.

Over Larinda

Larinda Bok-van der Voet

Gecertificeerd TMA Professional, geaccrediteerd NOBCO/ EMCC coach

Buitenpsycholoog en CSR-coach

Specialist Hoogbegaafdheid

Tel: +316 14 35 45 80

Mail: info@hoogbegaafdexpert.nl

LinkedIn

Dit blog is geïnspireerd door het boek Hoogbegaafd Dat zie je zó, red/ Maud Kooijman- van Thiel.

Recensies na een hoogbegaafdheid onderzoek en de vraag: “ben ik hoogbegaafd?”

Dit is thuiskomen, ik weet nu wie ik ben en wat ik kan! Ik ga ervoor staan, mijn bedrijf is gestart!

Olga

Ik bereik meer in gesprekken dan voor dit traject. Daar word ik blij van.

Barbara

Larinda is een expert in signalering en begeleiding van hoogbegaafden. Ze gaf mij tips geven over omgang met anderen, welke invloed die op mij kunnen hebben en hoe ik daarmee kan omgaan.

Jan

Meest gestelde vragen over hoogbegaafdheid

Volgens het Delphi-model Hoogbegaafdheid is hoogbegaafdheid geen losse score, maar een samenhangend profiel.

 

Omschrijving hoogbegaafdheid

Je bent dan iemand die snel en complex kan denken, die vaak autonoom, nieuwsgierig en gedreven is, en die het leven geregeld intens ervaart, waarbij creëren energie kan geven. Het Delphi-model Hoogbegaafdheid beschrijft dit als een samenspel van zijn, denken, voelen, willen, doen en waarnemen, waarbij de combinatie en de wisselwerking met je omgeving bepalen hoe zichtbaar je hoogbegaafdheid wordt in gedrag en prestaties.

Dat gebeurt vaak omdat je leven of werk verandert, waardoor je oude strategieën minder goed werken en je scherper gaat kijken naar wat er eigenlijk al lang aanwezig was. Voor veel volwassenen valt het kwartje bijvoorbeeld wanneer er frictie ontstaat op het werk, wanneer je door ouderschap ineens patronen herkent, wanneer je in gesprek raakt met een psycholoog of coach, of wanneer je merkt dat je behoefte aan autonomie en betekenis sterker wordt dan je rol nog toelaat.

 

Hoe omgaan met hoogbegaafdheid

Als je dit herkent, helpt het om het praktisch te maken: je kan je profiel ordenen met goede psycho-educatie, je taal geven aan wat je nodig hebt, en keuzes maken die passen bij je waarden en je manier van denken.

Op het werk kan hoogbegaafdheid zichtbaar worden als je snel patronen ziet, graag complexe vraagstukken oppakt en behoefte hebt aan inhoud, autonomie en betekenis.

Tegelijk kan er gedoe ontstaan als er een mismatch is tussen jouw denkniveau en de realiteit van de functie, bijvoorbeeld door langdurige onderbenutting, waardoor klachten kunnen lijken op uitputting terwijl de bron eerder tekort aan uitdaging is.

De praktijk van hoogbegaafdheid en werk

In de praktijk helpen vooral vier concrete ingrepen:

  • je kan je rol actief “bijschaven” richting meer complexiteit en eigenaarschap,
  • je kan heldere afspraken maken over mandaat en beslisruimte,
  • je kan een vaste overlegstructuur kiezen waarin je analyse vroeg in het proces landt,
  • en je kan bewust begrenzen zodat je niet alles oplost wat anderen ook kunnen doen.

Bronnen

Gagné, F. (2004). Transforming gifts into talents: The DMGT as a developmental theory. High Ability Studies, 15(2), 119-147. https://doi.org/10.1080/1359813042000314682

Kooijman-van Thiel, M. B. G. M. (Red.). (2008). Hoogbegaafd. Dat zie je zo! Over zijnskenmerken van hoogbegaafde mensen. OYA Productions.

Olszewski-Kubilius, P., Steenbergen-Hu, S., Calvert, E., Richert Corwith, S., & Bright, S. (2026). A meta-analysis of research on the relationship between overexcitabilities and giftedness. Gifted Child Quarterly, 70(2), 111-138. https://doi.org/10.1177/00169862251370377

Renzulli, J. S. (1978). What makes giftedness? Reexamining a definition. Phi Delta Kappan, 60(3), 180-184, 261.

Subotnik, R. F., Olszewski-Kubilius, P., & Worrell, F. C. (2011). Rethinking giftedness and gifted education: A proposed direction forward based on psychological science. Psychological Science in the Public Interest, 12(1), 3-54. https://doi.org/10.1177/1529100611418056

Van Thiel, M., Nauta, N., & Derksen, J. (2019). An experiential model of giftedness. Advanced Development, 17.

Wil je hoogbegaafdheid als verrijking zien? Investeer in coaching. Hoe? 

fout: Kopiëren, delen en verspreiden van de teksten is alleen toegestaan voor niet-commercieel gebruik met naamsvermelding en bronvermelding van Larinda Bok- Hoogbegaafdexpert. De teksten en vormgeving mogen niet worden bewerkt of gebruikt als basis voor nieuwe werken. Larinda Bok, eigenaar van Hoogbegaafdexpert verleent een licentie volgens de Creative Commons BY-NC-ND.

Wacht even! Ik heb nog wat voor je

Had ik dit maar eerder geweten over ACT & hoogbegaafdheid Larinda Bok

Als je je wilt verdiepen in de zelfbeeld- en persoonlijkheidsontwikkeling van mensen met kenmerken van hoogbegaafdheid, zelf betekenis wilt geven aan je leven of als je hulpverlener bent en je cliënten meer wilt leren over hoogbegaafdheid, dan is dit boek een waardevol instrument.