Taxonomie van Bloom helpt begrijpen waarom je eerst het grote plaatje helder wil hebben

De klassieke taxonomie van Bloom beschrijft niveaus van cognitieve doelen, van onthouden naar begrijpen, toepassen, analyseren, evalueren en creëren. De taxonomie van Bloom wordt regelmatig binnen het onderwijs en de pedagogiek gebruikt.

Dit blog schrijf ik om uit te leggen hoe top-down denken en leren werkt. Veel mensen met kenmerken van hoogbegaafdheid hebben baat bij het inzicht hoe top-down denken werkt en hoe ze hier in de dagelijkse praktijk mee om kunnen gaan. Het helpt je om als volwassenen met kenmerken van hoogbegaafdheid bij het versnellen van jouw eigen ontwikkeling want zodra je jouw eigen denken kunt waarnemen, bijsturen en doelgericht kan inzetten kom je verder.

Ontstaan van de taxonomie van Bloom

Een werkgroep met onder­wijsprofessionals en psychologen, waaronder Benjamin S. Bloom zag de leerling als iemand die zelf richting geeft aan zijn leren en leven. Daar wilden zij een model voor maken wat kon helpen om tot holis­tisch onderwijs te komen. Het bleek lastig te zijn om de taxonomie van Bloom zodanig te formuleren op een manier die werkbaar is voor iedereen. Er zijn door de jaren heen aanpassingen geweest en er zijn nog steeds verschillende opvattingen. De taxonomie van Bloom blijft echter belangrijk in het onderwijs, en het gaat erom dat het model kan fungeren als een handige tool.

Wat is de taxonomie van Bloom

Een taxonomie is een manier om zaken te ordenen. Bloom beschrijft een verschil in mate van complexiteit (en abstractie) in de verschillende denkniveaus. Daarmee maakt hij een hiërarchische ordening waarmee hij aangeeft dat de ene denkvaardigheid een grotere mate van complexe denkvaardigheden met zich meebrengt dan de ander. Daarmee zegt hij niet dat het één belangrijker is dan het ander en daarmee zegt hij ook niet dat het creëren, de meest complexe denkvaardigheid, een doel op zich is.

Met de pyramide is niets mis maar je kunt het hebben over de manier waarop het geïnterpreteerd wordt. Je hebt alle denkvaardigheden nodig. Iets analyseren zonder het te begrijpen gaat immers niet, dat probeert de opbouw in de pyramide te laten zien.

Zes denkniveaus in de taxonomie van Bloom

1. Onthouden
2. Begrijpen
3. Toepassen
4. Analyseren
5. Evalueren 
6. Creëren

Bij. mensen met kenmerken van hoogbegaafdheid verschuift de focus. Ze vliegen door de lagere niveaus (onthouden/begrijpen) heen en vinden uitdaging in de bovenste drie niveaus. Het liefst gaan ze: analyseren, evalueren en creëren. Dan stroomt het en voelen ze de flow. Je herkent het vast! Als je dan ook nog iets doet waar je veel plezier in hebt (je passie) dan voel je de energie stromen en is het bijna onmogelijk om in een bore-out te belanden.

Praktijksituatie

Je kent dit misschien: je zit in een strategievergadering, iemand presenteert een plan en jij ziet binnen een paar minuten waar het wringt. Niet omdat je het beter wil weten, maar omdat jouw brein patronen razendsnel herkent.
Terwijl de rest nog bezig is met “wat staat er eigenlijk”, ben jij al bij “wat betekent dit, wat zijn de gevolgen, en waarom kiezen we hiervoor”.

En dan gebeurt het. Je doet een voorzetje richting de oplossing en krijgt het verwijt dat je te snel gaat. Of door ervaringen vanuit het verleden kan je ook je analyse voor je houden omdat je de sfeer niet wil verstoren, of je gaat juist extra scherp evalueren zodat niemand om de kern heen kan. Alle drie kosten ze energie, en geen van drie helpt je echt vooruit.

Bloom’s taxonomie kan dan verrassend helpend zijn, niet als schools laddertje, maar als denkkompas dat jouw snelheid richting geeft. Het geeft woorden aan wat je al doet, en het helpt je kiezen welke denkstap nu het meest functioneel is.

Hoe de taxonomie van Bloom helpt te ordenen

Bij veel volwassenen met kenmerken van hoogbegaafdheid zit het probleem niet in denken, maar in doseren, pinpointen en kiezen.

• Jij kan al analyseren terwijl de situatie nog vraagt om gedeeld begrip.
• Jij kan evalueren terwijl je eigenlijk nog één toepassingssituatie nodig hebt.
• Jij kan creëren terwijl de randvoorwaarden nog niet kloppen.

En op die momenten helpt de taxonomie van Bloom. Het geeft je een gedeelde taal geeft voor “waar zitten we nu”. En het helpt je om concreet te worden en niet alleen een uitkomst te delen, maar ook een passende denkhandeling die bij de situatie past.

Vier typische dynamieken bij hoogbegaafde volwassenen en hoe de taxonomie van Bloom daar richting aan geeft

1. Je springt naar creëren terwijl het fundament nog niet gedeeld is

Jij ziet de nieuwe route al, en je wil door. Bloom nodigt je uit om eerst één laag terug te schakelen: leer te begrijpen en het in een gezamenlijke taal te verwoorden. Het gaat er niet om dat jij het niet snapt, maar dat je de anderen meeneemt in het proces. Daarmee ontstaat verbinding en draagvlak.

Praktisch zinnetje: “Zullen we eerst in één zin benoemen wat we precies bedoelen met succes, zodat mijn voorstel daarop aansluit?”

2. Je blijft analyseren omdat je kwaliteit wil borgen

Analyse voelt veilig, want daar kan je de nuances in kwijt. Maar soms past een andere stap die effectiever werkt: toepassen. Neem eerst eens een kleine proef, doe een pilot of werk alternatieve scenario’s uit. Dat levert vaak feedback op die een analyse alleen niet kan leveren.

Praktisch zinnetje: “Welke kleine toepassing kunnen we vandaag al laten zien om te zien of dit werkt in de praktijk?”

3. Je gaat evalueren vanuit hoge standaarden, en de groep haakt af

Evalueren is krachtig, maar het kan ook hard overkomen als er heftige emoties en onbegrip bijkomen en de evaluatie los gaat staan van de bedoeling. Bloom helpt je om evalueren te verwerken in criteria die je expliciet maakt, zodat het gesprek niet over smaak gaat maar over richting.

Praktisch zinnetje: “Op welke criteria willen we dit toetsen, en welk criterium is voor ons het zwaarstwegend?”

4. Je onderschat “onthouden” en “begrijpen” omdat het te eenvoudig lijkt

Juist strategische professionals verliezen tijd door aannames die niet gedeeld zijn, of door begrippen die iedereen anders invult. Bloom herwaardeert die basis: scherp definiëren en uitwerken scheelt het halve werk. Dat dit detaillistische werk niet jouw liefhebberij is snap ik, maar om anderen mee te krijgen in het proces en helderheid te scheppen over het hoe en waarom is het wel een noodzakelijke stap.

Praktisch zinnetje: “Welke term in dit plan kan vier betekenissen hebben, en wat bedoelen we hier precies?”

De taxonomie van Bloom gebruiken als zelfsturingsmodel, niet als schoolplaatje

Als je de taxonomie van Bloom voor jezelf inzet, wordt het een fijne metacognitieve gedragsroutine. Je traint dan niet alleen vaardigheden, je traint ook het vermogen om je leren en handelen te sturen. Dit sluit aan bij wat we weten over metacognitie: volwassenen die bewust plannen, monitoren en evalueren, leren effectiever en kunnen hun ontwikkeling gerichter bijsturen. Je komt dus verder in het leven.

Oefensituatie voor de dagelijkse praktijk

Probeer dit eens bij een vraagstuk dat nu speelt:

• Onthouden/herinneren: welke feiten, afspraken of cijfers zijn echt zeker, en welke niet?
• Begrijpen: hoe zou je dit aan een slimme buitenstaander uitleggen, zonder jargon?
• Toepassen: welke kleine stap kan vandaag al informatie opleveren?
• Analyseren: welke oorzaken, belangen en patronen werken hier tegelijk?
• Evalueren: welke waarden of criteria horen hier leidend te zijn, en waarom?
• Creëren: welk nieuw voorstel past bij die criteria, en welke eerste versie is “goed genoeg” om te toetsen?

Wat hier gebeurt, is subtiel maar groot: je brein blijft snel, maar jij kiest de volgorde die functioneel is. Dat is precies het verschil tussen alleen cognitieve kracht en volwassen zelfsturing.

Een werkvoorbeeld dat je morgen al kan gebruiken

Stel: je zit in een MT-overleg waarin een reorganisatieplan wordt besproken. Je kan jezelf dan één sleutelvraag geven: “Welke denkstap ontbreekt hier, waardoor we straks spijt krijgen?”

• Als het plan schuurt door misverstanden, ontbreekt vaak begrijpen.
• Als iedereen het eens lijkt maar niets beweegt, ontbreekt vaak toepassen.
• Als het gesprek in rondjes blijft cirkelen en niemand durft te kiezen, ontbreekt vaak evalueren met heldere criteria.
• Als de bedoeling helder is maar er geen nieuwe route komt, ontbreekt vaak creëren met een eerste versie die getoetst kan worden.

Zo wordt de taxonomie van Bloom een gesprekstechniek die je kan inzetten zonder de groep te overvragen en je wel een duwtje in de goede richting geeft.

Tot slot

Voor volwassenen met kenmerken van hoogbegaafdheid is de taxonomie van Bloom op z’n best wanneer je het gebruikt als kompas: je blijft vrij en ruim denken, maar je kiest bewust welke denkhandeling nu het meeste effect heeft. En juist daar komt je volwassen ontwikkeling in beeld. Je reageert niet langer alleen op snelheid of druk, maar gaat meer in op de betekenis en bedoeling.

Investeer in persoonlijke ontwikkeling

Wil je investeren in persoonlijke ontwikkeling en jezelf begrijpen vanuit het perspectief van hoogbegaafdheid? Lees dan in mijn boek “Had ik dit maar eerder geweten over ACT & hoogbegaafdheid” hoe de persoonlijke ontwikkeling van mensen met kenmerken van hoogbegaafdheid zich ontwikkelt. Je krijgt zicht op de struggles die je wellicht voelt, maar waarvan je denkt: hoe dan en waarom voel ik me zo anders? En ook staat er een werkboek met veel werkvormen om te komen tot een vrij en betekenisvol leven. Begrijp jezelf en bestel het boek.