Wat je nog niet wist over hoogbegaafdheid en allergie

allergie en hoogbegaafdheid

Hoewel specifiek onderzoeksgegevens nog ontbreken is er wel enige validiteit voor de hypothese die hoogbegaafdheid in verband brengt met allergie en immuunproblemen. Als we de overgevoeligheden die door de theorieën van Dąbrowski worden verklaard in ogenschouw nemen zien we bij mensen met persoonskenmerken van hoogbegaafdheid veel overgevoeligheden.

De relatie tussen hoogbegaafdheid en allergieën

Om meer bekendheid te geven aan de relatie tussen allergieën en hoogsensitieve hoogbegaafde mensen deed ik in de Radboud Universiteitsbibliotheek en op medische platforms onderzoek naar bestaande literatuur over de relatie tussen hoogbegaafdheid en allergieën. Ook las ik het boek Misdiagnose en dubbeldiagnose bij hoogbegaafdheid van Webb et al. (2020).

In dit blog deel ik hier de belangrijkste inzichten over de relatie tussen hoogbegaafdheid en allergieën.

Disclaimer

Het brein blijkt met elke ontdekking nog complexer te zijn dan we al dachten. Wat hierna wordt beschreven is het resultaat van gedegen onderzoek. Het kan over enkele jaren blijken dat we de conclusies die we nu aan wetenschappelijke inzichten verbinden genuanceerd moeten worden. 

Literatuur over hoogbegaafdheid en allergie

Webb et al. (2020) hebben veel literatuur over hersenen, darmen, allergieën, astma en reactieve hypoglykemie/ tijdelijk glucosetekort bestudeerd. Zij wijden hier in het boek ‘Misdiagnose en dubbeldiagnoses bij hoogbegaafdheid’ een heel hoofdstuk aan.

Veel wat zij schrijven is gerelateerd aan een subgroep van de hoogbegaafde mensen, de hoogsensitieve mensen.

Van de Ven et al. (2016) stellen dat 87% van de hoogbegaafde mensen hoogsensitief is. Als we dat tot ons door laten dringen, is het aan alle hoogbegaafde mensen aan te bevelen, bij allergische klachten de link te leggen naar een mogelijke relatie tussen hoogbegaafdheid, hoogsensitiviteit en allergieën. Neem dit ook mee bij toekomstige diagnostische onderzoeken.

Diagnose hoogbegaafdheid en allergie

Er is weinig bekend over hoe allergieën en andere auto-immuunreacties zich bij mensen met persoonskenmerken van hoogbegaafdheid uiten.

Echter, al vele jaren valt het onderzoekers op dat een clustering van allergieën, astma en auto-immuunziekten bij hoogbegaafde mensen vaker voorkomt.

Specifieke groep hoogbegaafde mensen en fysieke symptomen

In wetenschappelijk onderzoek valt ook op dat er bij mensen die hoogbegaafd zijn op visueel-ruimtelijk of muzikaal vlak, onevenredig vaak sprake was van stoornissen zoals allergieën, astma, colitis en myasthenia gravis.

(Colitis is een ontsteking van de dikke darm. Myasthenia gravis is een ziekte die wordt gekenmerkt door spierzwakte in de oogleden of andere delen van het gezicht, de tong of de nek).

Het is nog onduidelijk of hoogbegaafden daadwerkelijk vatbaarder zijn voor allergieën en auto-immuunziekten of alleen maar gevoeliger zijn voor de symptomen.

brein en hoogsensitiviteit verfijnd netwerk

HSP, hoogbegaafdheid en allergie

Ongeveer 20% van de bevolking is een hoogsensitief persoon (HSP) en herkent zich in deze HSP kenmerken. Zij staan (onbewust) extra open voor prikkels en voor stoffen.

Het zenuwstelsel van HSP’s is veel verfijnder vormgegeven dan bij niet hoogbegaafde en hoogsensitieve mensen. Het hoogsensitieve brein registreert meer stimuli en subtiele details die anderen ontgaan. Denk aan waarnemingen via de zintuigen, opmerken van emotionele signalen en nuances in een omgeving. 

Emotionele stimuli worden ook sterker opgemerkt wat leidt tot intensere emoties. Dat wat veel andere mensen niet waarnemen is voor HSP’s wel waarneembaar. Ook al zijn zij zich er niet altijd van bewust, zij voelen als het ware beter.

Onderstaand voorbeeld laat zien dat het gevoel door de ratio naar de achtergrond gedrukt kan worden en er een verhoogde vatbaarheid voor allergische reacties op lichaamsvreemde stoffen ontstaat.

Niet meer kunnen voelen en allergische reacties

Marianne, de 45-jarige basisschooldirecteur -afkomstig uit een boerenfamilie- heeft van jongs af aan meegekregen dat ze moest aanpakken en doorzetten. Kortgeleden kwam zij er achter dat zij meer voelt en aanvoelt dan anderen en dat haar allergieën wellicht daardoor ook te verklaren zijn. In haar werk kan Marianne alles goed verklaren, de beleidslijnen uitzetten, mooie toespraken voor de docenten en op voorlichtingsavonden houden. Dit alles doet ze enkel en alleen op doorzettingsvermogen. Ze houdt van haar werk, maar merkt ook dat het haar veel kost. Ze heeft bijna geen tijd voor een lunchpauze (nu is dat niet erg, want honger voelt ze bijna nooit…). En per nacht slaapt ze maximaal vijf uur omdat haar zenuwstelsel op scherp staat en de cortisol omhoog schiet als ze wakker wordt. 

Wanneer Marianne thuis komt uit haar werk heeft ze eigenlijk tijd voor zichzelf nodig zodat ze bij kan komen van haar werk. Maar dat lukt bijna niet omdat ze, zodra ze thuis is, volledig in beslag wordt genomen door de activiteiten van haar kinderen en vergaderingen die buiten werktijd worden gepland. 

Allergische reacties

Marianne heeft de laatste tijd meer en meer last van eczeem en heeft in haar hals een geïrriteerde huid door kledinglabels, omdat het haar aan tijd ontbreekt om ze uit de kleding te knippen. Zij is snel misselijk en moe na het eten van het fastfood dat ze vanwege haar tijd- en energietekort haar gezin voorzet. 

Als ze per abuis een -andere dan ze gewoonlijk gebruikt- douchecrème gaat gebruiken, krijgt ze over heel haar lichaam jeuk en springen de tranen in haar ogen. Marianne wordt overweldigd, merkt dat er iets niet klopt en ervaart dat haar lichaam slimmer reageert dan haar brein. Het lichaam geeft aan dat Marianne meer naar haar lichaam en gevoelens moet luisteren en niet haar sterke brein haar leven moet laten bepalen. Maar…. hoe moet ze dat doen? Naar haar lichaam luisteren en gevoelens en emoties voelen? Marianne is het voelen verleerd en is zich niet bewust van hoe hoogsensitiviteit en haar verfijnd vormgegeven zenuwstelsel. Door de manier waarop ze voor haar zenuwstelsel zorgt, wordt zij overgevoelig.

Lagere drempel voor detectie en reactie op onbekende stoffen

Het lijkt logisch dat overgevoelige mensen gevoeliger zijn voor bepaalde chemische stoffen. Overgevoelige mensen hebben mogelijk een lagere drempel voor het detecteren van en reageren op onbekende stoffen in voedingsmiddelen, wat kan resulteren in een sterkere reactie op lichaamseigen- of lichaamsvreemde zaken. 

Soms zijn HSP’s ‘gewoon’ allergisch, voor alledaagse natuurlijke producten en stofjes, zoals die in aardbeien zitten. Anderen reageren opvallend heftig bij het gebruik van chemicaliën of chemische (niet biologische) producten. Hier zijn vaak speciale geur, smaak, kleurstoffen of conserveringsmiddelen aan toegevoegd, of zij reageren sterk op hormoonverstorende stoffen. 

Bezoek aan de dokter bij een allergie

Het vraagt van hoogsensitieve mensen met persoonskenmerken van hoogbegaafdheid expliciete alertheid bij een bezoek aan de huisarts, een allergoloog, dermatoloog, MDL- specialist etc.. Allergieën worden niet over het hoofd gezien, maar er dient bij hoogbegaafde mensen wel een juiste dubbeldiagnose gesteld te worden.
Neem de kennis die je uit dit blog opdoet mee ter informatie van de arts.

TIP: geef de arts niet direct de papieren versie van dit blog, dit kan als betweterig opgevat worden. Noteer de belangrijkste inzichten voor jezelf en benoem eerst bij de arts dat je hebt gelezen dat er wetenschappelijk onderzoek bestaat naar de relatie tussen hoogbegaafdheid/ hoogsensitiviteit en allergieën. Benoem ook wat in jouw situatie van toepassing is. Wanneer de arts meer wil weten kan je hem de link van dit blog geven. De arts mag mij ook altijd bellen. Tel. +316 14 35 45 80.

Ratio versus lichaam/ gevoelens

Doordat mensen met persoonskenmerken van hoogbegaafdheid een sterke ratio hebben kunnen zij op denkcapaciteit een heel eind komen en overleven. We zien dit in de casus van Marianne. Echter, het zenuwstelsel kan zo overbelast raken, dat de ratio gaat overheersen en het lichaam geen gevoelens meer signaleert en wil wegvluchten of zich klaarmaakt om te gaan vechten. Het kan ook zijn dat de gevoelens -die diep van binnen wél aanwezig zijn- bevriezen, waardoor het lichaam verstijft. Deze reacties verzwakken het immuunsysteem waardoor schadelijke invloeden meer kans krijgen zich te ontwikkelen. 

Wanneer hoogsensitieve mensen niet overprikkeld zijn, zullen ze eerder bepaalde signalen van overprikkeling of allergische reacties opmerken, wat ertoe kan leiden dat zij er op gefixeerd raken en veel last hebben van de symptomen.

In deze situaties is naast onderzoek naar het soort allergie en de behandeling, ook psycho-educatie in de vorm van Acceptance and Commitment Therapy noodzakelijk om op een flexibele manier om te leren gaan met de allergische verschijnselen.

Dubbeldiagnose hoogbegaafdheid en allergieën

Allergieën worden niet snel gemist bij hoogbegaafde mensen, er dient wel een juiste dubbeldiagnose gesteld te worden. Met name bij degenen die uitzonderlijk hoogbegaafd of zeer creatief zijn, omdat zij volgens Webb et al. (2020) meer kans dan anderen hebben om aan een immuunstoornis zoals allergieën of astma te lijden. 

Misdiagnose ADHD en allergieën 

Het gedrag als reactie op een allergie kan leiden tot snel afgeleid zijn, prikkelbaar, hyperactief, impulsief zijn of woedeaanvallen hebben. Kinderen met dit gedrag kunnen onterecht het label ADHD opgeplakt krijgen.

Een kind dat overgevoelig is voor tactiele stimulatie, kan gedrag vertonen zoals anderen wegduwen wanneer iemand te dichtbij komt of het wil bepaalde kleding niet dragen, wat als eigenwijs of a- sociaal bestempeld kan worden.

Hersenen en gedrag

Door een verfijnd vormgegeven brein kunnen kinderen en volwassenen moeite hebben met het verwerken van intense en interne prikkels zoals emoties, emotieregulering of motivatie.

Sensorische overgevoeligheid zoals niet tegen harde geluiden kunnen of moeite hebben met stilzitten, kan zich uiten als grove motorische onhandigheden bij bijvoorbeeld hardlopen of het tonen van lichaamskracht of juist in de fijne motoriek zoals een slecht handschrift. Dit heeft niets met een psychiatrische aandoening te maken.

Executieve functies en emoties

Woedeaanvallen of omgevingsstress kunnen enorm uitputtend zijn. Dit komt omdat de ontwikkeling van de executieve functies bij een hoogbegaafd kind (3- 9 jaar) meer tijd nodig heeft. Hoe ouder het kind, hoe hoe beter het sensorische verwerkingsmechanisme in de hersenen zich ontwikkelt. Echter ongebruikte executieve functies ontwikkelen zich niet, wat tot gedrag dat lijkt op ADHD gedrag kan leiden. Hierover is meer te lezen in het blog ‘Hoogbegaafd? Test je executieve functies’.

Psychische stress en darmen

Psychische stress heeft een diepgaand effect op het darmstelsel en immuunsysteem. Dit zou de connectie kunnen zijn tussen hoogbegaafdheid en darmaandoeningen. Mensen met persoonskenmerken van hoogbegaafdheid zijn vaak wat intenser, wat mogelijk van invloed is op verschillende delen van het zenuwstelsel en het hogere denkniveau.

allergie en hoogbegaafdheid

Allergische reacties van hoogbegaafden op medicijnen

Sommige mensen met persoonskenmerken van hoogbegaafdheid zijn vaak overgevoelig voor medicijnen (let op: narcotica zijn ook medicijnen!). Sommigen merken dat zij vrijwel ongevoelig zijn voor antihistaminica, terwijl anderen daar juist uitzonderlijk sterk op reageren en daar behoorlijk last van hebben.

Daarom is extra zorgvuldigheid bij het voorschrijven van medicijnen noodzakelijk.

Hygiëne en hoogbegaafdheid en allergie

Als verpleegkundige leerde ik meer over de ‘hygiënehypothese’. Deze stelt dat wanneer jonge kinderen niet worden blootgesteld aan bepaalde antigenen, denk aan stuifmeel, huisstofmijt enz. zij hier geen tolerantie voor ontwikkelen.

Onderzoek wijst uit dat kinderen die op boerderijen opgroeien in vergelijking met stadskinderen, over het algemeen een verminderd risico/ dan wel drie keer minder kans hebben om allergieën te ontwikkelen, vergeleken met beide stadskinderen (Graham-Rowe, 2011).

Voorlichting over hoogbegaafdheid en de relatie met allergieën 

Medische onderzoeken kunnen vaak niet aantonen wat er verkeerd gaat en hoe correlaties zich verhouden. Vaak moet dit worden vastgesteld met een vergelijkingsmethode van vallen en opstaan. En helaas ben je als hoogbegaafde volwassene vaak een studieobject, vooral in de individuele geneeskunde.

Naar de dokter met een allergie

Het is zeer zinvol mensen met persoonskenmerken van hoogbegaafdheid voorlichting te geven over het verband tussen hun allergieën en hoogbegaafdheid. Veel hoogbegaafden voelen zich van jongs af aan al anders dan andere mensen. Hun idealisme, intensiteit overgevoeligheid kan hen het gevoel geven dat er fundamenteel iets mis met hen is en als het verband tussen hoogbegaafdheid en hun allergie daar ook nog bij komt kan de asynchronie met de wereld om hen heen nog groter worden.

Uitleg geven over de verbanden tussen hoogbegaafdheid en allergieën kan hen gerust stellen. Die uitleg draagt ook bij aan adequatere behandeling. Want mensen met persoonskenmerken van hoogbegaafdheid zijn vaak consciëntieus als het gaat over meewerken aan een behandeling of het innemen van medicijnen wanneer zijn weten welk doel het dient.

Wanneer zij betrokken worden bij de behandeling nemen ze verantwoordelijkheid voor hun eigen behandeling.

Ervaringsdeskundige in hoogbegaafdheid en allergieën

Naast mijn verpleegkundige kennis over allergieën en de kennis over hoogbegaafdheid ben ik ook ervaringsdeskundige op beide gebieden (en ook met tinnitus). Dit zorgt ervoor dat ik mensen beter kan begeleiden en hen aan kan voelen in wat zij meemaken en adequate interventies kan adviseren.

Overigens zou ik ook wel eens onderzoek willen doen naar het verband tussen hoogbegaafdheid, hoogsensitiviteit en tinnitus. Want volgens mij reageert het hoogsensitieve brein, door het verfijnd vormgegeven zenuwstelsel, anders dan anders op de hersenfuncties die tinnitus veroorzaken. Heb je daar info over of heb je vragen over dit blog? Stel je vragen via het contactformulier.

Coaching bij het omgaan met hoogbegaafdheid en allergie

Wil je hulp bij het leren omgaan met bovenstaande thema’s? Maak dan een kennismakingsafspraak.

Enkele bronnen over hoogbegaafdheid, hoogsensitiviteit en allergie

Graham-Rowe, D. (2011). When allergies go west. Nature479, 2–4.

Van de Ven, R., van Weerdenburg, M., & van Hoof, E. (2016). Working with intensity; The relationship between giftedness and sensitivity in working adults in Flanders and the Netherlands. Unpublished manuscript. Retrieved from https://riannevdven.nl/publicaties/working-with-intensity/

Webb, J. T., Amend, E. R., Goerss, J., Webb, N. E., Kuzujanakis, M., Olenchak, F. R., & Beljan, P. (2020). Misdiagnose en dubbeldiagnose bij hoogbegaafdheid (E. Roelfsema & J. Steggerda, Eds.). Uitgeverij Koninklijke Van Gorcum.

Wil je hoogbegaafdheid als verrijking zien? Investeer in coaching. Hoe? 

error: Helaas, je kunt deze tekst niet kopiëren